ประเภทที่ดินประเทศไทยและปกป้องสิทธิ์จากการครอบครองปรปักษ์

ความเหมือนระหว่างกรรมสิทธิ์ และสิทธิครอบครอง คือ เจ้าของกรรมสิทธิ์ และสิทธิ ครอบครองต่างอยู่ในฐานะเจ้าของทรัพย์สิน มีสิทธิใช้สอย จำหน่ายจ่ายโอน ได้มาซึ่งดอกผล และ ติดตามเอาคืนจากผู้ไม่มีสิทธิยึดถือ และมีความแตกต่างระหว่างกรรมสิทธิ์และสิทธิครอบครอง ดังนี้

1. วิธีจำหน่ายจ่ายโอน ตามกฎหมายแล้วการซื้อขายที่ดิน เอกสารสิทธิ์ที่ดินเป็น กรรมสิทธิ์ จะต้องจดทะเบียนต่อพนักงานเจ้าหน้าที่ จึงจะสมบูรณ์ตามกฎหมาย แต่ในกรณีที่ดินที่ มีเอกสารสิทธิ์เป็นสิทธิครอบครองสำหรับ น.ส.3 และ น.ส.3 ก. ต้องจดทะเบียนเช่นกัน แต่ เอกสารสิทธิ์บางประเภท เช่น แบบแจ้งการครอบครอง (ส.ค.1) การซื้อขายเพียงแค่ส่งมอบการ ครอบครองก็ถือว่าสมบูรณ์แล้ว ไม่ต้องจดทะเบียนต่อพนักงานเจ้าหน้าที่

2. ข้อสันนิษฐานตามกฎหมาย ศักดิ์ทางกฎหมายของเอกสารสิทธิประเภทกรรมสิทธิ์ จะดีกว่า คือ ผู้มีชื่ออยู่ในโฉนดที่ดิน กฎหมายสันนิษฐานว่าเป็นเจ้าของที่ดินนั้น แต่ในส่วนของ ผู้ที่มีชื่ออยู่ในเอกสารสิทธิ์ประเภทสิทธิครอบครอง เช่น สค.1, น.ส. 3 หรือ น.ส.3ก. นั้นกฎหมาย ถือว่าผู้มีชื่ออยู่ในเอกสารสิทธิไม่จำเป็นต้องเป็นเจ้าของทรัพย์สินเสมอไป

3. การแย่งการครอบครอง ที่ดินที่มีเอกสารสิทธิ์ที่ดินประเภทสิทธิครอบครอง เช่น หนังสือรับรองการทำประโยชน์ (น.ส.3, น.ส.3 ก.) ใช้เวลาในการแย่งการครอบครองเพียง 1 ปี เท่านั้น ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1375 วรรค 2 ได้บัญญัติไว้ว่า การฟ้อง คดีเพื่อเอาคืนซึ่งการครอบครองนั้น ท่านว่าต้องฟ้องภายในหนึ่งปี นับแต่เวลาถูกแย่งการ ครอบครอง ยกตัวอย่างเช่น ถ้าเรามีที่ดิน 1 แปลง เอกสารสิทธิที่ดินเป็น น.ส.3 ตั้งอยู่ในจังหวัด เชียงใหม่ แต่เราไม่ค่อยไปดูแลปล่อยไว้ ถ้ามีบุคคลอื่นเข้ามาใช้ประโยชน์ในที่ดินของเรา เช่น เข้า มาทำการเกษตรกรรม (ทำนา) เลี้ยงสัตว์ ปลูกบ้าน หรือขุดบ่อปลา ถ้าเราไม่ไปฟ้องศาลขับไล่ ภายในระยะเวลา 1 ปี ตั้งแต่ถูกแย่งการครอบครอง (ไม่ใช่นับตั้งแต่วันรู้การถูกแย่ง) ที่ดินแปลงนี้ อาจตกเป็นของผู้แย่งการครอบครองได้